Hallo, ik ben Pieter Bruegel

Pieter Bruegel de Oude is grotendeels verantwoordelijk voor het ontstaan van Vlaanderen’s ziel en het collectieve gevoel van de Vlaming als harde werkers maar toch echte bon vivants. In Vlaanderen kun je nog steeds de prachtige landschappen, pittoreske dorpjes en de 'joie de vivre' vinden die Bruegel zo mooi heeft geschilderd. Maar Vlaanderen en de werken van Bruegel zijn veel meer dan dat. 2019 is het moment om erachter te komen hoeveel er nog meer te ontdekken valt over Bruegel. Vlaanderen viert de 450e verjaardag van de dood van de meester met alle eer die hij verdient: een indrukwekkende reeks tentoonstellingen en evenementen zal tonen wat een uitzonderlijke kunstenaar hij was.

Hoewel we weinig weten over het leven van Pieter Bruegel de oude, kunnen we veel afleiden uit zijn schilderijen en de tijd waarin hij leefde. Hij was duidelijk een vindingrijk kunstenaar die de verbeelding en perceptie van de volgende generaties sterk beïnvloedde.

Het enigma van Pieter Bruegel de Oude

In realiteit weten we maar weinig over zijn leven met zekerheid en daardoor blijft hij een raadselachtig figuur. Hij was duidelijk gefascineerd door de natuur, mensen en humor, waardoor hij niet echt in een hokje van een bepaald ‘type’ kunstenaar past.

Twee vroege bronnen, suggereren dat Bruegel wellicht geboren is tussen 1525 en 1530, omdat hij in 1551 als vrije meester geregistreerd werd in het Antwerpse Sint-Lucasgilde. Daaruit concluderen we dat hij waarschijnlijk tussen 1545 en 1550 als leerjongen diende bij Pieter Coecke van Aelst, meester en welbekend wand- tapijtontwerper, architect en beeldhouwer. In die leertijd leidde Coeckes vrouw, Mayken Verhulst, hem mogelijks op tot verluchter van handschriften.

Pieter Bruegel

bruegel aan het werk - Standbeeld door Tom Frantzen - Kappelleplein, Brussel - © Visit Flanders

Sint-Lucasgilde

Als lid van het Antwerpse Sint-Lucasgilde werd Bruegel ongetwijfeld blootgesteld aan de invloed van lokale romanisten die Italië afreisden en de klassieke en humanistische cultuur hoog in het vaandel droegen. Het was dus geen verrassing dat hij naar Italië reisde rond 1552 waar hij in Rome kennismaakte met miniatuurschilder Giulio Clovio die drie van Bruegels schilderijen opnam in zijn testament uit 1578. Helaas overleefde geen van deze werken.

Rond 1554 keerde Bruegel terug naar Antwerpen, waarschijnlijk via de Alpen. Zijn reis resulteerde in een aantal schitterende tekeningen van berglandschappen. Deze schetsen, die de basis vormden voor veel latere schilderijen, waren geen weergaven van bestaande plaatsen, maar composities om organisch leven in de natuur te bestuderen.

Fall of the Rebel Angels, 1562

Fall of the Rebel Angels, 1562 - © KMSKB

Beroepskunstenaar

Halverwege de 16e eeuw wordt Bruegel actiever op professioneel vlak. Rond 1552 legde hij zijn eerste contacten met prentenuitgever Hieronymus Cock. Uit die tijd dateren zijn vroegste, bewaarde tekeningen die je ook nu nog kunt bewonderen in de collectie grafisch werk van Bruegel - een van de rijkste ter wereld - bewaard in de Koninklijke Bibliotheek van België. Daar vonden ook een 90-tal zeldzame prenten van topkwaliteit en drie tekeningen van de meester zelf een thuis.

Na zijn terugkeer uit Italië begon Bruegel zich toe te leggen op de schilderkunst. Voor zover wij weten, bleef een 40-tal werken gespaard. Hoewel ze over de hele wereld verspreid zijn, kun je er vier zien in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Brussel en het iconische schilderij “Dulle Griet” in het Museum Mayer van den Bergh in Antwerpen. Dit museum heeft ook Bruegels 12 handgeschilderde houten borden die elk een bekende spreuk uitbeelden in zijn bezit.

Mad Meg

Dulle Griet - © Museum Mayer van den Bergh, Antwerp, foto: KIK-IRPA

Gezinsleven in Brussel

In 1563 verhuisde Bruegel naar Brussel om dichter bij het handels- en machtscentrum en potentiële klanten te zijn. Brussel trok kunstenaars en nieuwe stadsadel aan. In datzelfde jaar huwt hij Mayken Coecke, dochter van Pieter Coecke en Mayken Verhulst, in de Brusselse Onze-Lieve-Vrouw-ter-Kapellekerk, vlakbij hun woonplaats. Deze buurt floreerde volop in de 16e eeuw en lag niet ver van het Coudenbergpaleis aan de Kunstberg, het hoofdverblijf van Karel V.

Bruegel stierf in 1569 en is begraven in de kerk waar hij trouwde, de Onze-Lieve-Vrouw-ter-Kapellekerk in de buurt van de Brusselse wijk Zavel. Bruegels beide zonen, Pieter (de Jonge) en Jan (de Oude), respectievelijk geboren in 1564 en 1568, groeiden zelf op tot voorname kunstenaars.

Winter Landscape with a Bird Trap

Winterlandschap met schaatsers en vogelknip - © KMSK Brussel - Photo: J. Geleyns-Ro scan

Hunters in the snow (Winter)

Jagers in de sneeuw - © Kunsthistorisches Museum, Vienna

Meer info over Bruegel vind je hier.